Kiến trúc độc đáo ở chùa Ông
Hội quán Nghĩa An còn gọi chùa Ông hay Miếu Quan Đế. Đây là hội quán của bang Triều Châu, do những người Triều Châu di dân sang Việt Nam thành lập. Chưa rõ hội quán được xây dựng vào thời điểm nào, có lẽ muộn nhất là đầu thế kỷ 19 vì khoảng năm 1818 khi viết về chợ Sài Gòn xưa, Trịnh Hoài Đức đã có lần nhắc đến hội quán Triều Châu này.
Ông viết: "Đường lớn đầu phía Bắc có miếu Quan Thánh và 3 hội quán Phước Châu, Quảng Đông, Triều Châu chia đứng hai bên tả hữu. Hễ gặp tiết đẹp đêm trăng, các ngày tam nguyên sóc vọng thì treo đèn, đặt án, đua tranh kỳ xảo".
Chùa Ông hay Miến Quan Đế có tuổi đời gần 200 năm
ẢNH: PHẠM HỮU
Bộ bia đá được lưu giữ tại đây cho biết hội quán đã được trùng tu và sửa chữa vào các năm 1866, 1902, 1969, 1994 và lần đại trùng tu mới nhất là vào năm 2014. Mặt bằng hội quán Nghĩa An là một tổng thể kiến trúc đồ sộ, lộng lẫy và nhiều màu sắc. Như phần lớn các đền miếu của người Hoa hình chữ "Quốc", bố cục gồm: bình phong - hồ nước - sân - tiền điện - thiên tĩnh - trung điện - thiên tĩnh - nhà hương - chính điện, dọc hai bên các điện thờ đông lang và tây lang, 2 khối nhà làm việc và sinh hoạt của người Triều Châu, người Hẹ.
Sân miếu khá rộng, chiếm hơn phân nửa diện tích khuôn viên, hai bên đặt tượng kỳ lân đá. Từ cổng lớn vào đến cửa miếu, ngay hai bên trục cửa chính là cặp thạch cổ (trống đá), một thành phần kiến trúc đặc thù của các ngôi chùa người Hoa. Trên ngạch cửa và vách đá mặt tiền chạm 1 bài cổ phong và 6 bức chạm sáu cành trúc khác nhau bằng những nét chạm bay bướm, mỹ thuật.
Ngoại thất hội quán thiết kế tầng mái, các tượng gốm, phù điêu trên mái ngói, các bông hoa chạm ngược ở đầu bẩy hiên, tượng long mã, dây hoa, trên các kèo, cột, sơn màu đỏ thắm dưới mái hiên. Mô típ mái theo hình núi uy nghi, mang tính biểu tượng núi thần giữa biển với "lầu cao chạm mây". Mặt dựng của bờ nóc, bờ giải trang trí một dải phù điêu ốp mảnh gốm rực rỡ mô típ chim - hoa, cừu - tùng, lân, cá hóa rồng, tứ mã... Các góc mái gắn tượng Ông Nhật, Bà Nguyệt, tượng Thiên Bình.
Bên trong sân chùa Ông nét đặc trưng trong kiến trúc đặc thù của các ngôi chùa người Hoa
ẢNH: PHẠM HỮU
Bên trong hội quán trang trí cầu kỳ, hoành tráng với những bao lam khám thờ, bao lam điện thờ được chạm cả 2 mặt một cách tinh tế từ những điển tích trong truyện Tam Quốc đến các hình ảnh sinh hoạt đời thường như gánh nước, đốn củi và những long, lân, qui, phụng xen lẫn tôm, cua, cá, mực.
Đặc biệt, các con vật được thờ trong miếu đều theo hình tượng mẹ và con như: cạnh ngựa Xích Thố có con ngựa con; bên chân lân mẹ có lân con; cạnh hổ mẹ có hổ con; quấn quanh rồng mẹ là rồng con.
Chính giữa tiền điện bày 1 hương án, trên đặt chiếc lư hương bằng đồng làm vào năm Đạo Quang thứ 5 (1825). Chuông cao 39 cm, đường kính 46 cm, hai bên đúc hai đầu lân đường nét tinh xảo, phía trước có hàng chữ "Quan Thánh Đế Quân".
Hai bên tiền điện bài trí 2 gian thờ hướng mặt vào chính điện. Phía đông là bệ cao thờ Phúc Đức Chính Thần, phía tây thờ tượng ngựa Xích Thố (cao 2,5 m) với dáng ngẩng cao đầu độc đáo. Tượng được đánh giá là đẹp hơn cả trong số tượng ngựa Xích Thố. Bên cạnh còn có tượng Mã Đầu Tướng Quân cao 2 m, tay cầm dây cương ngựa Xích Thố.
Tượng ngựa Xích Thố cao 2,5 m với dáng ngẩng cao đầu độc đáo
ẢNH: PHẠM HỮU
Trung điện ở khoảng giữa của 2 sân thiên tĩnh. Tại đây bày một bàn thờ nhỏ thờ Quan Đế ngay phía trước bàn thờ Văn Xương Tinh Quân, người đứng đầu giáo dục khảo thí. Nối tiếp trung điện là nhà hương. Trên vách tường dọc hai bên điện thờ này đắp nổi phù điêu Thanh Long và phù điêu Bạch Hổ.
Tượng Quan Thánh Đế Quân cao 2 m
Chính điện hội quán bày 3 gian thờ bài trí trang nghiêm. Gian giữa thờ Quan Thánh Đế Quân. Khám thờ Quan Đế làm bằng gỗ cao hơn 3 m được chạm viền nhiều lớp hình lưỡng long tranh châu, Bát Tiên giao chiến thủy quái, tùng hạc, mẫu đơn - trĩ...
Ngay vị trí trung tâm chính điện là gian thờ Quan Thánh Đế Quân - vị Thần được thờ cúng chính tại Hội quán Nghĩa An. Ông tên là Quan Vũ, tự Vân Trường, sinh năm 160, bị kẻ thù giết chết năm 219, thọ 60 tuổi (có thuyết nói ông thọ 63 tuổi), người thôn Thường Bình, huyện Giảng Lương, tỉnh Sơn Tây, là một nhân vật thời Tam Quốc.
Tại vườn đào, ông kết nghĩa với Lưu Bị và Trương Phi, viết nên tình bạn điển hình muôn thưở. Ông là biểu tượng của tình bạn thủy chung, tận tụy hy sinh, nhân ái độ lượng, trung hiếu tiết nghĩa. Vua Trung Hoa phong tặng ông là Quan Thánh Đế Quân. Người Hoa tôn xưng ông là Quan Đế, Quan Thánh Đế, Quan Lão Gia hay trang trọng nhất là "Ông".
Nơi chính điện được thờ Quan Thánh Đế Quân. Bức tượng này cao hơn 2 m, có lẽ là tượng lớn nhất trong số các tượng Quan Đế hiện được thờ ở TP.HCM
ẢNH: PHẠM HỮU
Quan Công trở thành vị thần tối thượng trong cuộc sống tinh thần của người Hoa ở Nam Bộ. Vì lẽ đó, nên phần lớn trong số hơn 50 hoành phi, câu đối chạm chữ Hán rất mỹ thuật trong hội quán Nghĩa An đều có nội dung ca ngợi ộng.
Tượng Quan Đế cao hơn 2 m, có lẽ là tượng lớn nhất trong số các tượng Quan Đế hiện được thờ ở TP.HCM. Đứng hầu hai bên trước bệ thờ là tượng Quan Bình Thái tử và Châu Xương Tướng quân cao gần 2 m, đặt trong tủ kính. Hai bên tả hữu có gian thờ Thiên Hậu Nguyên Quân và Tài Bạch Tinh Quân (Thần Tài) bài trí giống nhau với bao lam phụng hoàng và khám thờ chạm cảnh vinh quy bái tổ, đánh cờ, chèo thuyền, giăng lưới, mục đồng cưỡi trâu, mai điểu, trúc điểu...
Tượng Thiên Hậu bằng gỗ cao 60 cm, ngồi trên ghế chạm, theo hầu Bà có 2 thị nữ và 2 vị Thiên Lý Nhãn, Thuận Phong Nhĩ. Thần Tài được thể hiện bằng tượng gỗ, cao 60 cm, cũng ngồi trên ghế chạm rồng, hai bên có Chiêu Tài Đồng Tử đứng hầu. Lùi ra phía ngoài sát hai bên góc tường đặt 2 bộ chuông trống đối xứng nhau. Chuông bên trái bằng gang, đúc ở Phật Trấn - Quảng Đông vào năm Canh Tuất (1850). Chuông còn lại làm bằng đồng, hàng chữ "Gia Định tỉnh, Minh Hương xã, Tân Trường Châu Nghĩa An hội quán" chạm trên chuông, cho biết chuông được đúc trong khoảng năm 1836 đến 1865.
Chùa Ông cũng là nơi nhiều người Hoa và bà con khắp nơi tìm về trong những ngày lễ lớn
ẢNH: PHẠM HỮU
Ngày 13 tháng giêng hằng năm, tại đây có lễ hội Nghinh Ông Quan Thánh Đế Quân xuất du được nhiều người quan tâm
ẢNH: PHẠM HỮU
Bên cạnh các hoành phi, liễn đối phủ khắp không gian nội thất, nổi bật trong kiến trúc miếu là hệ thống cột gỗ, kết cấu vì kèo "giá chiêng" đồ sộ ngôi chính điện. Toàn bộ hệ vì kèo giá chiêng, trên các mặt của các con rường, câu đầu, rường cụt, bẩy hiên đều chạm khắc trang trí tinh vi. Mô típ trang trí là hình tượng rồng, lân, ngao, phong cảnh, điển tích.
Hằng năm chùa Ông có 2 lễ lớn nhất đó là lễ Nguyên tiêu vào ngày rằm tháng giêng và ngày vía Ông 24 tháng 6 âm lịch. Trong đó, ngày 13 tháng giêng tại đây có lễ hội Nghinh Ông Quan Thánh Đế Quân xuất du và ngày 14 và 15 tháng giêng là ngày vay lộc và trả lộc Ông. Đây là ngày lễ quan trọng không chỉ với bà con người Hoa mà còn rất đông người dân thập phương về chiêm bái.
Bình luận (0)