Những 'ngôi sao mới' của nông sản

Trong 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu nông sản đạt 36 tỉ USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm trước. Tuy tốc độ vẫn còn thấp hơn so với mục tiêu 2 con số nhưng một số "ngôi sao mới" đang nổi lên đầy tiềm năng.

Tôm hùm, cá rô phi gây sốt bản đồ xuất khẩu

Đối mặt nhiều khó khăn nhưng thủy sản là một trong những ngành hoàn thành mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong nửa đầu năm. Cụ thể, xuất khẩu thủy sản đạt 5,7 tỉ USD, tăng 11,4% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này có được là nhờ sự năng động của cộng đồng doanh nghiệp. Khi thị trường quan trọng là Mỹ gặp khó khăn, các doanh nghiệp đã kịp thời tăng tốc qua Trung Quốc. Thị trường tỉ dân này tăng trưởng đến 41,7% và chiếm thị phần đến 25% xuất khẩu nông sản VN 6 tháng đầu năm.

ẢNH: CHÍ NHÂN

Trong bức tranh ấy, tôm hùm trở thành ngôi sao sáng với kim ngạch 585 triệu USD, tăng 44,3% so với cùng kỳ năm 2025 và hoàn toàn có thể đạt kim ngạch tỉ đô trong năm nay. Nếu trước đây nói đến xuất khẩu tôm người ta chỉ nghĩ đến tôm sú, gần đây là tôm thẻ thì nay thị phần của tôm hùm chiếm đến 25% và hơn 10% nếu tính chung cả ngành thủy sản. Trong năm 2025, kim ngạch xuất khẩu tôm hùm đạt khoảng 858 triệu USD, tăng mạnh so với các năm trước. Năm nay, có rất nhiều cơ sở để xuất khẩu tôm hùm tăng tốc. Đầu tiên, xét về dung lượng thị trường, năm 2025, Trung Quốc nhập khoảng 69.800 tấn tôm hùm, trong đó VN cung cấp khoảng 24.100 tấn và chiếm thị phần 34,5%, trở thành nguồn cung lớn nhất. Các doanh nghiệp Việt đã khai thác tối đa lợi thế về vị trí địa lý, thuận lợi trong quá trình vận chuyển hàng sống, thời gian giao hàng ngắn, chi phí logistics cạnh tranh, sản phẩm phù hợp với phân khúc nhà hàng tầm trung - cao cấp. Ở chiều ngược lại, biến động thương mại và thuế quan khiến các nguồn cung như: Canada, Mỹ, Úc gặp nhiều khó khăn tại thị trường 1,4 tỉ dân này.

Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản VN (VASEP) nhận định: "Với đà tăng trưởng hiện nay cho thấy dư địa để đưa tôm hùm trở thành một ngành hàng tỉ USD, sản phẩm chiến lược của thủy sản VN".

Một sản phẩm đang gây sốt gần đây là cá rô phi. Từ loài cá thịt trắng quen thuộc, chủ yếu được xuất khẩu nguyên con hoặc đông lạnh, cá rô phi VN đang tiến vào phân khúc giá trị cao khi được lựa chọn làm nguyên liệu chế biến sushi và sashimi tại Nhật Bản. Số liệu của VASEP cho biết xuất khẩu cá rô phi sang Nhật Bản tháng 6 kim ngạch đạt gần 200.000 USD, tăng 11% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 6 tháng, kim ngạch đạt khoảng 1,4 triệu USD, tăng 54% so với cùng kỳ năm 2025. Dù kim ngạch khiêm tốn nhưng tỷ trọng phi lê và sản phẩm chế biến sâu ngày càng tăng; đặc biệt việc được dùng làm sushi cũng giúp nâng vị thế cá rô phi VN, vốn chủ yếu xuất khẩu nguyên con hoặc đông lạnh.

Tương tự, xuất khẩu mực, bạch tuộc 6 tháng đầu năm đạt 380,2 triệu USD, tăng 18,8%; cua ghẹ và giáp xác khác đạt 206,2 triệu USD, tăng 26,2%; nhuyễn thể có vỏ đạt 155,3 triệu USD, tăng 33,1%; còn nhóm nhuyễn thể khác tuy quy mô nhỏ nhưng tăng tới 84,4%. Đây là những mặt hàng kim ngạch chưa cao nhưng có tốc độ tăng trưởng mạnh, đầy tiềm năng.

Tăng giá trị từ chế biến sâu

Hồ tiêu - được mệnh danh là vàng đen đang có cơ hội lớn để tăng tốc. Tính đến hết tháng 6, xuất khẩu hồ tiêu đạt 152.000 tấn, tăng 23% về lượng và đạt 946 triệu USD, tăng 12% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Hồ tiêu VN tiếp tục duy trì vị thế là nguồn cung số 1 thế giới. Các nghiên cứu thị trường chỉ ra dung lượng của mặt hàng này ước tính sẽ tăng lên gần 6 tỉ USD vào năm 2028. Thêm vào đó, yếu tố El Nino gây khô hạn kéo dài sẽ làm giảm sản lượng và xu hướng tăng giá trong thời gian tới. Cộng với đà tăng trưởng hiện tại, dự báo kim ngạch xuất khẩu hồ tiêu sẽ lần đầu cán mốc 2 tỉ USD. Cơ cấu thị trường cũng hé mở các cơ hội tăng tốc cho ngành này. Hiện Mỹ là nhà nhập khẩu hồ tiêu lớn nhất với thị phần 28%, Đức đứng thứ hai với 6%. Đây đều là những thị trường có yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm cũng như tiêu chuẩn về môi trường. Ở chiều ngược lại, so với các nguồn cung khác, hiện VN là nước tuân thủ rất tốt các yêu cầu về chống phá rừng và phát triển bền vững nên cơ hội tăng tốc rất lớn.

ẢNH: HOÀNG NGUYỄN

Trong lĩnh vực rau quả, ngoài sầu riêng, một số mặt hàng tiềm năng lớn có thể kể ra như chuối, dừa, chanh leo...

Ông Phạm Quốc Liêm, Chủ tịch HĐQT Unifarm, nói: Trên phạm vi toàn cầu, chuối là một ngành hàng có quy mô khoảng 16,7 tỉ USD. VN hiện nằm trong nhóm 10 quốc gia xuất khẩu chuối lớn nhất thế giới với kim ngạch khoảng 418 triệu USD với diện tích sản xuất khoảng 160.000 ha và còn rất nhiều dư địa để phát triển.

Để hướng đến cột mốc 1 tỉ USD cho ngành này, ông Liêm cho rằng ngoài việc mở rộng diện tích còn cần tổ chức lại chuỗi giá trị của toàn ngành, từ giống cây trồng, vùng nguyên liệu, sản xuất, thu hoạch, bảo quản, chế biến cho đến thị trường tiêu thụ. Bên cạnh đó, cần xây dựng các vùng sản xuất quy mô lớn và tiếp tục mở rộng các vùng liên kết thông qua chuyển giao giống, quy trình canh tác và tiêu chuẩn chất lượng. "Muốn đạt mục tiêu 1 tỉ USD xuất khẩu chuối, điều quan trọng nhất là cần tạo ra nhiều giá trị hơn trên mỗi quả chuối", ông lưu ý.

Cùng quan điểm, ông Đinh Cao Khuê, Chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc Công ty CP thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (DOVECO), nhấn mạnh: Thời gian qua khi nói đến xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc, chúng ta thường nghĩ đến các mặt hàng tươi như: sầu riêng, thanh long, xoài, chuối, dưa hấu, mít, dứa... Tuy nhiên, tiềm năng lớn nhất trong giai đoạn tới không nằm ở sản phẩm tươi mà nằm ở công nghiệp chế biến sâu. Với dân số hơn 1,4 tỉ người, tầng lớp trung lưu ngày càng tăng, xu hướng tiêu dùng thực phẩm tiện lợi, thực phẩm an toàn và các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên đang phát triển rất mạnh tại Trung Quốc. Điều này mở ra cơ hội rất lớn cho các sản phẩm như: nước trái cây cô đặc, rau quả đông lạnh IQF, đóng hộp, nước ép và các hình thức chế biến sâu khác. Có thể nói đây chính là phân khúc có giá trị gia tăng cao, ổn định và ít chịu tác động bởi tính mùa vụ hơn so với xuất khẩu quả tươi.